ΑΡΘΡΟ ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Κεφαλληνίας

 Ήπιες δεξιότητες: αόρατο αλλά απαραίτητο εφόδιο των μαθητών

Πόσες φορές έχουμε ρωτήσει το παιδί μας «τί έγραψες σήμερα στο τέστ;» και πόσες φορές

ρωτήσαμε «πώς ένιωσες σήμερα στο σχολείο;». Στην σχολική καθημερινότητα, όλοι, γονείς

και εκπαιδευτικοί, αγωνιούμε για την ύλη, τους βαθμούς και τις εξετάσεις. Ωστόσο, σε έναν

κόσμο που αλλάζει γρήγορα, τα παιδιά μας δεν χρειάζονται μόνο γνώσεις. Χρειάζονται εφόδια

για να σταθούν με ασφάλεια, να συνεργαστούν, να εκφραστούν και να προσαρμοστούν. 

Οι ήπιες δεξιότητες είναι αυτό το «αόρατο» κεφάλαιο που, όσο νωρίτερα καλλιεργηθεί, τόσο πιο

στέρεες βάσεις θα δώσει για το μέλλον τους και θα το συνοδεύσει σε όλη τους τη ζωή.

Δεξιότητες όπως η ενσυναίσθηση, η κριτική σκέψη, η υπευθυνότητα, η αυτοπεποίθηση, η

διαχείριση του άγχους και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων αποτελούν βασικά εφόδια για

κάθε μαθητή. Οι ήπιες δεξιότητες (soft skills) φαίνονται στις μικρές, καθημερινές στιγμές. Στο

παιδί που μαζεύει το θάρρος να σηκώσει το χέρι του στην τάξη. Στον μαθητή που ζητά

βοήθεια όταν δυσκολεύεται. Στο παιδί που μαθαίνει να διαχειρίζεται τον θυμό ή το άγχος του

πριν από ένα τεστ. Αυτές οι δεξιότητες δεν διδάσκονται με ένα βιβλίο, καλλιεργούνται μέσα

από εμπειρίες και σχέσεις.

Μερικές από τις πιο σημαντικές ήπιες δεξιότητες για έναν μαθητή είναι:

Η επικοινωνία

Ένα παιδί που μπορεί να περιγράψει τι το δυσκολεύει, τι το φοβίζει ή τι το χαροποιεί, έχει ένα

σημαντικό πλεονέκτημα. Για παράδειγμα, όταν λέει «δεν κατάλαβα αυτό το μάθημα» αντί να

σιωπά ή να αποσύρεται, μαθαίνει να ζητά βοήθεια. Όταν εξηγεί τη γνώμη του με σεβασμό σε

έναν συμμαθητή, μαθαίνει να συνυπάρχει. Όταν μιλά για όσα το απασχολούν και ακούει τους

άλλους, μπορεί να διαχειρίζεται καλύτερα τις σχέσεις του. Όταν εξηγεί σε έναν συμμαθητή του

γιατί διαφωνεί αντί να θυμώνει, ή όταν στο σπίτι περιγράφει πώς πέρασε στο σχολείο. Η

επικοινωνία δεν αφορά μόνο το να μιλάμε, αλλά και το να ακούμε – μια δεξιότητα που

καλλιεργείται πρώτα στο σπίτι.

Η συνεργασία

Στην ομαδική εργασία δεν έχει σημασία μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και η διαδικασία. Όταν ένα

παιδί μαθαίνει να συνεργάζεται με τους συμμαθητές του σε μια ομαδική εργασία, δεν μαθαίνει

απλώς Ιστορία ή Γλώσσα. Μαθαίνει να ακούει, να περιμένει τη σειρά του, να αποδέχεται ότι

δεν έχουν όλοι τον ίδιο ρυθμό και να αναλαμβάνει το δικό του κομμάτι ευθύνης. Ακόμα,

μαθαίνει να σέβεται τη διαφορετική άποψη και να βρίσκει λύσεις. Μοιράζεται ρόλους, μαθαίνει

πώς λειτουργεί μια ομάδα – δεξιότητα απαραίτητη σε όλη του τη ζωή.

Η διαχείριση συναισθημάτων και άγχους

Το άγχος πριν από ένα τεστ, η απογοήτευση από έναν χαμηλό βαθμό ή ο θυμός μετά από

μια σύγκρουση είναι καθημερινά βιώματα. Όταν το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει και να

εκφράζει τα συναισθήματά του «είμαι αγχωμένος», «είμαι θυμωμένος», αποκτά ψυχική

ανθεκτικότητα. Μπορεί σταδιακά να τα διαχειρίζεται. Για παράδειγμα, να κάνει ένα διάλειμμα,

να μιλήσει σε έναν ενήλικα ή να δοκιμάσει ξανά με πιο ήρεμο τρόπο. Ας φανταστούμε ένα

παιδί που επιστρέφει από το σχολείο εκνευρισμένο ή αγχωμένο επειδή έγραψε άσχημα σε

ένα διαγώνισμα. Συχνά, από καλή πρόθεση, ο γονέας θα σπεύσει να καθησυχάσει λέγοντας

«δεν πειράζει» ή «έπρεπε να διαβάσεις περισσότερο». Όμως, πριν από τις συμβουλές, αυτό

που έχει ανάγκη το παιδί είναι να νιώσει ότι το καταλαβαίνουν. Μια απλή φράση όπως

«φαίνεσαι πολύ αναστατωμένος, θέλεις να μου πεις τι έγινε;» βοηθά το παιδί να αναγνωρίσει

και να εκφράσει το συναίσθημά του. Ακολουθώντας με ερωτήσεις όπως «τι σε δυσκόλεψε

περισσότερο;» ή «τι θα μπορούσε να σε βοηθήσει την επόμενη φορά;», ο γονέας το

καθοδηγεί να σκεφτεί λύσεις χωρίς να ακυρώνει το βίωμά του.

Η αυτοπεποίθηση και η ανθεκτικότητα

Όταν ένα παιδί τολμά να σηκώσει το χέρι του στην τάξη ή αναλαμβάνει να οργανώσει το

διάβασμά του, χτίζει πίστη στις δυνατότητές του. Ακόμα και αν κάνει λάθος, μαθαίνει ότι

μπορεί να προσπαθήσει ξανά. Όταν απογοητεύεται επειδή δεν πήγε καλά σε ένα διαγώνισμα

και παρ’ όλα αυτά προσπαθεί ξανά, καλλιεργεί την ανθεκτικότητα και την επιμονή του. Ακόμα

και όταν συμβεί κάτι στο σχολείο που το αφορά και είναι άμεσα εμπλεκόμενος, να έχει το

θάρρος να αναλάβει την ευθύνη των πράξεων του μιλώντας με ειλικρίνεια. Όταν του λέμε

«είδα την προσπάθειά σου» αντί για «έπρεπε να τα πας καλύτερα», του δίνουμε δύναμη να

επιμείνει.

Η υπευθυνότητα και η αυτονομία

Η υπευθυνότητα και η αυτονομία καλλιεργούνται μέσα από μικρές, καθημερινές ευκαιρίες.

Όταν ένα παιδί ετοιμάζει μόνο του την τσάντα του ή οργανώνει τον χρόνο διαβάσματός του,

μαθαίνει να αναλαμβάνει ευθύνη για τις επιλογές του. Ακόμα κι αν ξεχάσει κάτι ή κάνει λάθος,

το λάθος γίνεται μάθημα και όχι αποτυχία.

Η αυτονομία ενισχύεται όταν δίνουμε στο παιδί χώρο να αποφασίσει και να δοκιμάσει. Δεν

σημαίνει ότι το αφήνουμε χωρίς στήριξη, αλλά ότι το εμπιστευόμαστε. Παράλληλα, όταν το

παιδί αναγνωρίζει ένα λάθος και προσπαθεί να το διορθώσει, μαθαίνει να στέκεται με

υπευθυνότητα απέναντι στον εαυτό του και στους άλλους.

Η κριτική σκέψη και η επίλυση προβλημάτων

Η κριτική σκέψη δεν αφορά μόνο το να βρίσκει ένα παιδί τη σωστή απάντηση, αλλά το πώς

σκέφτεται. Όταν ένας μαθητής προσπαθεί να λύσει μια άσκηση με διαφορετικό τρόπο ή να

εξηγήσει γιατί κατέληξε σε ένα συμπέρασμα, μαθαίνει να αξιολογεί πληροφορίες και να

παίρνει αποφάσεις. Στην καθημερινότητα, η δεξιότητα αυτή φαίνεται όταν ένα παιδί

αντιμετωπίζει μια δυσκολία με φίλους και προσπαθεί να βρει λύση αντί να αντιδρά

παρορμητικά, ή όταν σκέφτεται εναλλακτικούς τρόπους να οργανώσει το διάβασμά του.

Ακόμα και όταν η λύση δεν είναι άμεση ή αποτυγχάνει, η διαδικασία της σκέψης είναι

πολύτιμη. Οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την κριτική σκέψη αποφεύγοντας τις έτοιμες

απαντήσεις και ενθαρρύνοντας ερωτήσεις όπως «τι άλλο θα μπορούσες να δοκιμάσεις;» ή

«πώς θα το έλυνες διαφορετικά;». Έτσι, το παιδί μαθαίνει να σκέφτεται, να προβληματίζεται

και να βρίσκει λύσεις με αυτοπεποίθηση.

Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Όταν στο σπίτι δίνουμε χώρο στο παιδί να μιλήσει,

χωρίς βιασύνη και κριτική, του μαθαίνουμε την αξία της επικοινωνίας. Όταν το ενθαρρύνουμε

να προσπαθήσει μόνο του, ακόμα κι αν κάνει λάθος, του δείχνουμε ότι η αποτυχία είναι μέρος

της μάθησης. Και όταν αναγνωρίζουμε την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα, βοηθάμε

το παιδί να χτίσει υγιή αυτοπεποίθηση. Εξίσου σημαντικό είναι να επιτρέπουμε στα παιδιά να

κάνουν λάθη. Μέσα από τα λάθη μαθαίνουν την ευθύνη, την επιμονή και την αυτογνωσία. Η

υπερβολική πίεση για «τέλεια» αποτελέσματα συχνά στερεί από τους μαθητές την ευκαιρία να

αναπτύξουν ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση. Το σχολείο και η οικογένεια, όταν

συνεργάζονται, μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον όπου οι μαθητές δεν θα

μαθαίνουν μόνο τι να σκέφτονται, αλλά και πώς να σκέφτονται και να ζουν. Επενδύοντας στις

ήπιες δεξιότητες των παιδιών μας, επενδύουμε σε υπεύθυνους, ισορροπημένους και

ενεργούς πολίτες του αύριο.

Ίσως λοιπόν αξίζει, την επόμενη φορά που θα ρωτήσουμε «τι βαθμό πήρες;», να

προσθέσουμε και μια δεύτερη ερώτηση: «Τι έμαθες σήμερα για τον εαυτό σου;» ή ακόμα

καλύτερα «Πώς ένιωσες σήμερα;»

Γεωργία Νασιοπούλου

Εκπαιδευτικός ΠΕ71 ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Κεφαλληνίας

Φεβρουάριος 2026