Ρωμαϊκό πλοίο με άθικτο το σύνολο του φορτίου του από αμφορείς με γάρο βρέθηκε στο Ιόνιο Πέλαγος

 

Μερικοί από τους αμφορείς που περιείχαν γάρο έχουν ήδη ανασυρθεί από τον βυθό της θάλασσας. [Credit: Ministero della Cultura]

Αρχαιολόγοι ανασύρουν αμφορείς από ναυάγιο. [Credit: Ministero della Cultura]

Κάτω από την απόλυτη διαφάνεια του Ιονίου Πελάγους, λίγα χιλιόμετρα μακριά από την ακτή της ιταλικής πόλης Καλλίπολη, στις ακτές του Κόλπου του Tάραντα, ανακαλύφθηκε το ναυάγιο ενός μεγάλου ρωμαϊκού πλοίου oneraria — ενός αυθεντικού φορτηγού της Αρχαιότητας — που διατηρήθηκε σε εξαιρετική κατάσταση στον βυθό της θάλασσας μαζί με το πολύτιμο φορτίο του. Η είδηση, που κρατήθηκε υπό αυστηρή μυστικότητα για μήνες μετά την ανακάλυψη τον Ιούνιο του 2025 για να αποφευχθεί η λεηλασία, αποχαρακτηρίζεται τώρα μετά την κατανομή σημαντικών κονδυλίων που θα επιτρέψουν την ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη του.

Η ανακάλυψη δεν είναι αποτέλεσμα προγραμματισμένης αρχαιολογικής εκστρατείας, αλλά της επαγρύπνησης των κρατικών αρχών. Κατά τη διάρκεια μιας συνήθους περιπολίας, τα εξελιγμένα όργανα του Reparto Operativo Aeronavale του Μπάρι της Guardia di Finanza εντόπισαν μια ανωμαλία στον βυθό της θάλασσας. Αυτή η ανωμαλία, που αρχικά ήταν ένα τεχνικό δεδομένο στην οθόνη του ραντάρ, αποδείχθηκε μια από τις πιο ολοκληρωμένες και εντυπωσιακές μαρτυρίες του θαλάσσιου εμπορίου στη Μεσόγειο κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής περιόδου.

Το πλοίο, σημαντικών διαστάσεων, μετέφερε ένα ομοιογενές φορτίο αμφορέων που προορίζονταν για τη μεταφορά γάρου, της πολύτιμης ζυμωμένης σάλτσας ψαριού που αποτελούσε είδος πολυτελείας και θεμελιώδες στοιχείο της διατροφής και της οικονομίας του αρχαίου κόσμου.

Η σημασία της ανακάλυψης απαιτούσε άμεση, διακριτική και αποφασιστική αντίδραση. Από την πρώτη στιγμή, οι εμπλεκόμενοι φορείς συμφώνησαν να τηρήσουν σιωπή, μια στρατηγική μυστικότητας που αποσκοπούσε στην προστασία της ακεραιότητας του χώρου από κάθε κίνδυνο λεηλασίας ή αθέμιτης παρέμβασης.

Ο συντονισμός μεταξύ της Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio για τις επαρχίες Πρίντεζι, Λέτσε και Τάραντα και του σώματος των fiamme gialle ενεργοποιήθηκε αμέσως και διακριτικά. Ενώ εξειδικευμένοι δύτες από το II Nucleo του Ταράντο της Guardia di Finanza επιβεβαίωσαν επιτόπου την παρουσία και την κατάσταση του φορτίου αμφορέων, η Sezione Operativa Navale της Καλλίπολης καθιέρωσε ένα συνεχές και μη παρεμβατικό σύστημα επιτήρησης της περιοχής, διασφαλίζοντας ότι το ναυάγιο παρέμεινε ασφαλές στο αρχικό του περιβάλλον.

Αυτή η περίοδος εμπιστευτικότητας, η οποία επέτρεψε τη φυσική προστασία του χώρου, κορυφώνεται τώρα με την απαραίτητη διοικητική και οικονομική έγκριση για να προχωρήσουμε στη φάση της ενεργού έρευνας. Το Ανώτατο Συμβούλιο Πολιτιστικής Κληρονομιάς έχει διαθέσει ένα ποσό 780.000 ευρώ ειδικά για επιστημονικές έρευνες και την ασφάλεια του ναυαγίου και του περιβάλλοντός του. Αυτή η εισροή οικονομικών πόρων είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάληψη ενός πολύ σύνθετου υποβρύχιου αρχαιολογικού έργου.

Η προγραμματιζόμενη παρέμβαση εντάσσεται στο πλαίσιο του σταθερού πρωτοκόλλου κατανόησης που υπογράφηκε τον Ιούλιο του 2025 μεταξύ του Υπουργού Πολιτισμού, Alessandro Giuli, και του Διοικητή της Guardia di Finanza, Andrea De Gennaro. Αυτό το μοντέλο συνεργασίας, το οποίο συνδυάζει συμπληρωματικά την εδαφική άμυνα και την επιστημονική έρευνα, έχει ήδη αποδείξει την αποτελεσματικότητά του με την επιτυχή ανάκτηση που πραγματοποιήθηκε προηγουμένως στα ύδατα του Ugento. Αποτελεί ένα επιχειρησιακό πρότυπο στο οποίο η επιτήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς ασκείται με προληπτικό τρόπο, επιτρέποντας την ανακάλυψη και την προστασία να συμβαδίζουν από το πρώτο λεπτό.

Οι εργασίες που θα ξεκινήσουν σύντομα θα διέπονται από τις πιο αυστηρές μεθοδολογικές αρχές, σύμφωνα με αυτές που ορίζονται στη Σύμβαση της UNESCO για την Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η πρώτη φάση θα περιλαμβάνει την εξαντλητική και μη καταστροφική τεκμηρίωση του χώρου. Μέσω της χρήσης τεχνολογιών φωτογραμμετρίας και τρισδιάστατης σάρωσης με λέιζερ, θα δημιουργηθεί ένα ακριβές ψηφιακό μοντέλο του ναυαγίου και της διασποράς των υλικών του — ένα εικονικό δίδυμο που θα χρησιμεύσει ως βάση για όλες τις στρωματογραφικές αποφάσεις.

Στη συνέχεια, και πάντα με διεπιστημονική προσέγγιση, θα πραγματοποιηθεί λεπτομερής ανάλυση του φορτίου και της δομής του κύτους. Κάθε αμφορέας, η θέση του, η τυπολογία του και οι πιθανές σφραγίδες ή επιγραφές (tituli picti) θα καταγραφούν με ακρίβεια. Αυτά τα δεδομένα δεν είναι μεμονωμένα αντικείμενα, αλλά αποτελούν ένα μοναδικό αρχαιολογικό αρχείο που προσφέρει άμεση μαρτυρία για τις εμπορικές οδούς, τους μηχανισμούς διανομής, την παραγωγή και την κατανάλωση στη ρωμαϊκή Mare Nostrum. Η μελέτη της ναυπηγικής, από την πλευρά της, θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις τεχνικές κατασκευής, τη χωρητικότητα του φορτίου και τη ζωή επί των πλοίων αυτών, που αποτελούσαν τις πραγματικές αρτηρίες της αυτοκρατορίας.

Μόνο μετά από αυτή τη φάση ολοκληρωμένης τεκμηρίωσης θα αξιολογηθούν στρατηγικές για την επιλεκτική ανάκτηση ορισμένων υλικών, πάντα με στόχο τη μεγιστοποίηση των επιστημονικών πληροφοριών και τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατήρησης των υπολειμμάτων. Οι εργασίες αποκατάστασης και σταθεροποίησης, ευαίσθητες και εξειδικευμένες, θα είναι απαραίτητες ώστε τα αντικείμενα, μετά από αιώνες σε περιβάλλον κορεσμένο με θαλασσινό νερό, να μπορούν να μελετηθούν και τελικά να εκτεθούν χωρίς να υποστούν φθορά.

Πηγή: LBV Magazine, ArkeoNews