Λίγα λόγια για το τσουνάμι και το Ιονιο

 Θαλάσσια σεισμογενή κύματα στο Ιόνιο (Tsunamis), καταγραφές μεταξύ 1900 – 2024 

(και μέτρα προστασίας) 

“Tsunami” (προφέρεται τσουνάμι) όπως έχει επικρατήσει σχεδόν σε όλον τον κόσμο ακόμη και στα Αγγλικά, είναι η ονομασία για το «θαλάσσιο σεισμογενές κύμα» (ή «κύμα βαρύτητας»). Προέρχεται από την Ιαπωνική γλώσσα και κατά λέξη σημαίνει «κύμα λιμένα» (“harbour wave”). Στην πράξη είναι μακριά κύματα που φθάνουν στην ακτή και οφείλονται σε κάποια ισχυρή υποθαλάσσια διατάραξη του πυθμένα. 

Μερικές φορές το λέμε «παλιρροϊκό κύμα» λανθασμένα, καθώς δεν οφείλεται σε παλίρροια, ούτε φυσικά συνδέεται με τα συνηθισμένα κύματα του πελάγους που προκαλούν οι άνεμοι (και κινούνται στην επιφάνεια της θάλασσας). Ένα χαρακτηριστικό των tsunamis είναι ότι δεν κινούνται μόνο στην επιφάνεια της θάλασσας αλλά και στη στήλη νερού, δηλαδή σε τρεις άξονες. 

Τα περισσότερα tsunamis δημιουργούνται από τεκτονικούς σεισμούς (80% των περιπτώσεων), ηφαιστειακές εκρήξεις ή μεγάλες κατολισθήσεις στον βυθό της θάλασσας ή στις ακτές των ηπείρων όταν συμβαίνουν κοντά στον βυθό, ακόμη και μετεωρίτες που πέφτουν στην θάλασσα, ή μεγάλες κακοκαιρίες/καταιγίδες επάνω από μεγάλα υδάτινα σώματα (“meteotsunamis”) καθώς οι τελευταίες προκαλούν κύματα που ταξιδεύουν προς την ξηρά και μεγεθύνονται από ρηχές υφαλοκρηπίδες και κόλπους ή άλλους σχηματισμούς των ακτών. 

Δεν προκαλούν όλοι οι σεισμοί τέτοια κύματα, γιατί ένας σεισμός πρέπει να είναι αρκετά ισχυρός, να αφορά αρκετά μεγάλη περιοχή και η εκδήλωση του (εστία) να βρίσκεται αρκετά κοντά στον πυθμένα της θάλασσας, επίσης παίζει ρόλο και το βάθος της θάλασσας σε εκείνη την περιοχή, ώστε να δημιουργήσει παλμό στον πυθμένα και να σχηματιστεί κύμα στην επιφάνεια της θάλασσας. Η ταχύτητα εξαρτάται από το βάθος της θαλάσσιας περιοχής όπου αυτό γεννιέται και ταξιδεύει, όσο πιο βαθιά νερά, τόσο πιο γρήγορο το κύμα. Μάλιστα σε βαθιά νερά μπορούν να φθάνουν ταχύτητες αεριωθούμενων αεροπλάνων! έτσι σε νερά με βάθος 6 χλμ. (20,000 feet) μπορεί να αναπτύξει ταχύτητα 890 χλμ./ώρα (550 mph)!! 

Σε ρηχά νερά η ταχύτητα μειώνεται και όταν το κύμα φθάνει σε πολύ ρηχά κοντά στις ακτές (ή υφάλους έξω από τις ακτές), αρχίζει και «σπάει», ουσιαστικά μειώνεται το βάθος του νερού και επειδή η ενέργεια πρέπει να διατηρείται, το κύμα αναδιπλώνεται, αυξάνει το ύψος του (η κορυφή του ανεβαίνει πιο ψηλά) οπότε φθάνει σε ένα σημείο που καταρρέει. Σε ακραία περιστατικά, αναφέρεται ότι η στάθμη του νερού στην ακτή μπορεί να φτάσει τα 15μ. έως και 30μ. αν δημιουργήθηκε κοντά στο επίκεντρο σειμού (ένα κύμα στην Αλάσκα το 1958 έφθασε τα 500+μ. αλλά προερχόταν από κατολίσθηση και άρα η έκταση που επηρεάστηκε ήταν περιορισμένη). Πρέπει να θυμόμαστε ότι το μεγαλύτερο κύμα μπορεί να μην είναι το πρώτο στη σειρά αλλά να ακολουθεί ένα μικρότερο το οποίο θα έχει έρθει πρώτο. 

Μεσόγειος 

Τα τσουνάμι παγκοσμίως συμβαίνουν κατά 78% στον Ειρηνικό Ωκεανό (εκ του οποίου 20% στην Ιαπωνία), 9% στον Ατλαντικό και την Καραβαϊκή, κατά 6% στην Μεσόγειο Θάλασσα, 5% στον Ινδικό και 1% σε άλλες θάλασσες. 

Σύμφωνα με το Γραφείο Μείωσης Κινδύνου από Καταστροφές των Ηνωμένων Εθνών (UN Disaster Risk Reduction - UNDRR, www.undrr.org), υπάρχει 100% πιθανότητα τσουνάμι τουλάχιστον 1 μέτρου στην Μεσόγειο στα επόμενα 30-50 χρόνια. 

Εθνικό Κέντρο Προειδοποίησης για Τσουνάμι (ΕΚΠΤ) λειτουργεί στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΓΙ/ΕΑΑ, noa.gr) παρέχει υπηρεσίες προειδοποίησης για τσουνάμι σε 24ωρη βάση για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο, και αποτελεί έναν από τους πέντε πιστοποιημένους Παρόχους Υπηρεσιών Τσουνάμι (Tsunami Service Providers, TSPs) που ενεργούν στο πλαίσιο του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης και Μετριασμού των Επιπτώσεων Τσουνάμι για τον Βόρειο-Ανατολικό Ατλαντικό, την Μεσόγειο και τις Συνδεδεμένες Θάλασσες (NEAMTWS). 

Θαλάσσια «σεισμογενή κύματα» (Tsunami) στο Ιόνιο Πέλαγος 1900 - 2024 (πηγή: NCEI Hazard Tsunami Event, ΝΟΑΑ, www.ngdc.noaa.gov) 

2018 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: επιβεβαιωμένο) 25-10-2018 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 37.520, 20.557, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,8, μέγιστο ύψος νερού 1,50 μ. 

Εξομοίωση του tsunami στο Ιόνιο Πέλαγος που δημιουργήθηκε από τον σεισμό της 25 Οκτωβρίου 2018 μεγέθους 6.8 (Mwp): https://www.youtube.com/watch?v=Q2wDszYqIlM 

2015 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: επιβεβαιωμένο) 17-11-2015 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.670, 20.600, 

Αιτία: σεισμός/κατολίσθηση μεγέθους 6,5, μέγιστο ύψος νερού 0,15 μ. 

2003 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: πιθανό - μη επιβεβαιωμένο) 14-8-2003 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 39.160, 20.605, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,3, μέγιστο ύψος νερού 0,50 μ. 

1983 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: πιθανό - μη επιβεβαιωμένο) 17-1-1983 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.026, 20.228, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 7,2 

1953 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: πιθανό - μη επιβεβαιωμένο) 12-8-1953 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.300, 20.800, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 7,2 

1953 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: πιθανό - μη επιβεβαιωμένο) 11-8-1953 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.100, 20.600, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,8, μέγιστο ύψος νερού 1,00 μ. 

1948 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: επιβεβαιωμένο) 22-4-1948 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.532, 20.427, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,5, μέγιστο ύψος νερού 1,00 μ. 

1915 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: αμφισβητήσιμο) 27-1-1915 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.400, 20.600, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους --, μέγιστο ύψος νερού 3,00 μ. 

1915 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: αμφισβητήσιμο) 7-8-1915 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.500, 20.700, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,7, μέγιστο ύψος νερού 1,50 μ. 

1914 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: πολύ αμφισβητήσιμο) 27-11-1914 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.582, 20.587, 

Αιτία: σεισμός/κατολίσθηση μεγέθους 6,3, μέγιστο ύψος νερού 3,00 μ. 

1912 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: αμφισβητήσιμο) 24-1-1912 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 37.928, 21.013, 

Αιτία: σεισμός μεγέθους 6,4, μέγιστο ύψος νερού 0,50 μ. 

1908 Ιόνιο Πέλαγος 

(εγκυρότητα: αμφισβητήσιμο) 28-12-1908 Ιόνιο Πέλαγος, Ελλάδα συντεταγμένες: 38.170, 15.580, 

Αιτία: σεισμός/κατολίσθηση μεγέθους 7,0, μέγιστο ύψος νερού 13,00 μ. θάνατοι: 2000 

Πως να αντιδράσετε σε επερχόμενο κύμα βαρύτητας - Τσουνάμι (civilprotection.gov.gr) 

Αν βρίσκεστε σε περιοχή παραθαλάσσια με χαμηλό υψόμετρο

Παρότι δεν προκαλούν τσουνάμι όλοι οι σεισμοί μείνετε σε εγρήγορση.

Παρατηρήστε αν υπάρχει σημαντική αύξηση ή πτώση της στάθμης του ύδατος, γεγονός που αποτελεί φυσική προειδοποίηση.

Απομακρυνθείτε από τη θάλασσα και κατευθυνθείτε σε περιοχές της ενδοχώρας με μεγαλύτερο υψόμετρο. Ένα τσουνάμι μικρού μεγέθους σε ένα σημείο της ακτής μπορεί να μεταβληθεί σε μεγάλο τσουνάμι, σε απόσταση χιλιομέτρων.

Μείνετε μακριά από την ακτή. Το τσουνάμι δεν αποτελείται μόνο από ένα μόνο κύμα αλλά από μια σειρά από κύματα οπότε επιστρέψτε μόνο αφού ενημερωθείτε από τις αρμόδιες Aρχές ότι δεν υπάρχει κίνδυνος.

Μην πλησιάζετε τις ακτές για να παρακολουθήσετε ένα επερχόμενο τσουνάμι. Όταν το δείτε ίσως είναι αργά για να το αποφύγετε. 

Τηλέμαχος Μπεριάτος 

MSc, Διπλ. Πολιτικός-Δομοστατικός μηχανικός, μέλος ΤΕΕ 

Τεχνικός Ασφαλείας (Ασφάλεια και Υγεία στον χώρο εργασίας)